طراحی و اجرای نمای سنگی ساختمان

در صنعت سنگ‌هاي نما تنها آن دسته از گرانيت‌ها كه فاقد آلتراسيون بوده و پديده‌هاي تكتونيكي و به‌ويژه ميكروتكتونيك را تحمل نكرده باشند و از نظر رنگ نيز داراي ارزش در بازار باشند، مطرح مي‌باشند. گرانيت‌هاي روشن و قرمز و صورتي (گرانيت‌هاي آلكالن Q+F) و يا گرانيت‌هاي رنگين، به‌دليل رنگ خود بسيار ارزنده هستند و در بازار جهاني جايگاه ويژه‌اي دارند. گرانيت‌هاي ناحيه خوي، پيرانشهر در آذربايجان غربي از اين نظر منحصربه‌فرد هستند. گرانيت‌هاي خاكستري رنگ (گرانيت‌هاي كالكوآلكالن Q+F)، برحسب درجه تيرگي و روشني و اندازه كاني‌ها داراي مرغوبيت متغيري هستند. گرانيت‌هاي شيركوه در يزد و الوند در همدان، خرم‌دره زنجان و غيره داراي طيف وسيعي از انواع گرانيت‌ها، با رنگ‌ها و بافت‌ها مختلف هستند. سينيت (F.alc.+Plg)، ديوريت (Plg)، گابرو‌ (Plg) و سنگ‌هاي خروجي هم‌ارز آنها مانند تراكيت، آندزيت و بازالت‌ها و همچنين سنگ‌هاي ديگري مثل نفلين‌سينيت (F+f)، پريدوتيت، پيروكسنيت، آمفيبوليت و سنگ‌هايي از اين قبيل به‌دليل عدم وجود كوارتز در صورتي‌كه كاملاً تازه (fresh) بوده و دگرسان نشده باشند و در مقطع صيقلي داراي رنگ‌هاي زيبايي باشند مي‌توانند به‌عنوان سنگ نما به‌كار برده شوند. گروه ماسه‌سنگ‌ها و كنگلومراها سنگ‌هاي اين گروه داراي كوارتز به مقدار زياد و فلدسپات كه با سيمآنهاي مختلف (سيليسي، آهكي، رسي، اكسيد آهن) به‌هم جوش‌خورده و به‌شكل سنگي يك‌پارچه درآمده‌اند تشكيل شده‌اند. داراي بافت آواري مي‌باشند. رنگ ماسه‌سنگ بيشتر به نوع سيمان و ماتريكس آن بستگي دارد. برحسب اين‌كه سيمان به‌كار رفته در سنگ سيليسي يا آهكي يا نوع ديگري باشد ماسه‌سنگ را ماسه‌سنگ سيليسي يا آهكي يا . . . مي‌نامند. ماسه‌سنگي كه داراي كوارتز زياد و سيمان سيليسي باشد به‌نام ماسه‌سنگ كوارتزيتي و ماسه‌سنگي كه داراي بيش از 25 درصد فلدسپات باشد به‌نام ماسه‌سنگ آركوزي يا فلدسپاتي ناميده مي‌شود. اگرعناصر سازنده ماسه‌سنگ درشت باشد آن را كنگلومرا مي‌نامند. اين سنگ داراي قلوه‌هاي بزرگ‌ گردشده مي‌باشد كه به‌علت داشتن سيمان و سنگ‌هاي تشكيل‌دهنده متعدد جالب توجه مي‌باشد. كنگلومراها در صورتي كه ضخيم‌لايه باشند و عناصر تشكيل‌دهنده آنها كاملاً توسط سيمان به‌هم جوش‌خورده باشند مي‌توانند سنگ‌هاي تزئيني بسيار جالبي را ايجاد نمايند. اگر عناصر و قطعات كنگلومرا آهكي‌ باشد و سيمان و زمينه آن نيز آهكي باشد و سنگ داراي رنگ‌هاي مناسبي چه در قطعات و چه در سيمان باشد كنگلومرايي ايده‌آل‌ براي اهداف زينتي مي‌باشد. يكي از شرايط فيزيكي براي بكارگيري كنگلومراها اين است كه هنگام شكست كنگلومرا عناصر سازنده (دانه‌ها) با سيمان با هم شكسته شوند و آزاد سازي عناصر به تنهايي ممكن نباشد. گروه سنگ‌هاي آهكي سنگ‌هاي ساختماني و تزئيني عمدتاً از سنگ‌هاي آهكي مي‌باشند. اين‌ دسته از سنگ‌ها به‌علت سختي مناسب، قابليت ساب و برش، تنوع رنگ‌، مقاومت بالا، قابليت استخراج آسان و‌ فراواني ذخاير جايگاه ويژه‌اي در بازار جهاني سنگ‌هاي ساختماني‌ و تزئيني دارند. به‌طور كل سنگ‌آهك سنگي ا‌ست رسوبي، متشكل از كربنات كلسيم (كلسيت) يا كربنات مضاعف كلسيم- منيزيم (دولوميت) كه مي‌تواند با وجود مقادير جزيي ناخالصي به رنگ‌هاي متنوعي مبدل شود. اگر ميزان كربنات منيزيم در اين سنگ كمتر از 5 درصد باشد سنگ‌آهك، و اگر اين ميزان بين 5 تا 40 درصد باشد سنگ‌آهك دولوميتي، و اگر كربنات منيزيم آن بيش از 40 درصد باشد دولوميت ناميده مي‌شود. از ديدگاه تجاري اين گروه علاوه بر سنگ‌هاي ياد شده شامل سنگ‌هاي دگرگون‌شده آهكي نيز مي‌باشند كه اغلب مرمرها را تشكيل‌ مي‌دهد. گاه در سنگ‌هاي آهكي ناخالصي‌هايي وجود دارد كه هنگام متامورفيسم شكل‌هاي زيبايي به سنگ مي‌بخشد. مثلاً حضور اكتينوليت در مرمرها رنگ سبز و اكسيدهاي آهن رنگ قرمز خوني به‌ آنها مي‌دهد. طبق استاندارد ASTM سنگ‌آهك ساختماني بر اساس وزن مخصوص آن به 3 گروه زير تقسيم شده‌اند: 1. سنگ‌آهك ساختماني با چگالي كم سنگ‌آهك بين 1760 تا 2160 كيلوگرم بر متر مكعب 2. سنگ‌آهك ساختماني با چگالي متوسط سنگ‌آهك بين 2160 تا 2560 كيلوگرم بر متر مكعب 3. سنگ‌آهك ساختماني با چگالي زياد سنگ‌آهك بيشتر از 2560 كيلوگرم بر متر مكعب مشخصات فيزيكي و مكانيكي لازم براي اين سنگ‌هاي به‌شرح زير است (اطلس سنگهاي تزييني و نماي ايران، 1383):

سنگ‌هاي آهكي خود به چند دسته زير تقسيم‌بندي مي‌شوند: 1. تراورتن 2. مرمر 3. مرمريت 4. سنگ چيني 5. كريستال 1. تراورتن تراورتن‌ها محصول چشمه‌هاي آهك‌ساز قديمي هستند كه به‌صورت پهنه‌هاي نسبتاً وسيعي ديده مي‌شوند. در اغلب موارد لايه‌ها در ذخاير تراورتن افقي‌اند و يا با شيب ملايمي كه تابع مورفولوژي سطح زمين است، مشاهده مي‌گردند. معادن عظيمي از تراورتن در آذرشهر، تكاب و محلات موجود است. تراورتن در حالتي كه رنگ سفيد يكنواخت داشته باشد بسيار مرغوب است. به‌جز سفيد به رنگ‌هاي كرم، زرد، قهوه‌اي، خاكستري و يا مخلوطي از آنها نيز ديده مي‌شود. تا حدودي بافت متبلور يا ريزبلور دارد و داراي تخلخل است. لايه‌لايه و كندويي مانند است و به حالت استالاكتيت‌هاي كوچك ديده مي‌شود. تراورتن به دلايلي پرمصرف‌ترين و ايده‌آل‌ترين سنگ ساختماني است. آن دلايل عبارتند از: - مقاومت قابل قبول - برش‌پذيري و صيقل‌پذيري ايده‌آل - شرايط استخراج ايده‌آل. به‌دليل اين‌كه اغلب با لايه‌بندي افقي، شيب كم و در نقاط كم ارتفاع و قابل دست‌يابي تشكيل مي‌گردند. - عدم وجود ساختارهاي تكتونيكي بر روي اين ذخاير. تراورتن‌ها به‌دليل جوان بودن (كواترنر) بعد از فازهاي كوهزايي مختلف زمين‌شناسي تشكيل يافته‌اند. - زيباي ظاهر - وجود تخلخل جهت چسبيدن كامل به ملات - ارزاني نسبت به ساير سنگ‌ها 2. مرمر برخي به غلط مرمر را معادل اونيكس (Onyx) يا ماربل (Marble) مي‌دانند. مرمر در واقع معادل اونيكس‌ماربل (Onyx Marble) يا اونيكس مكزيكي (Mexican Onyx) است. سنگي ا‌ست لايه‌لايه و نيمه‌شفاف كه از كلسيت تشكيل‌شده و ريزبلور مي‌باشد. در صورتي كه مرمر درشت‌بلور باشد اغلب از نوع آراگونيت مي‌باشد. مرمر نيز مانند تراورتن حاصل چشمه‌هاي آبگرم قديمي‌ مي‌باشد. در فرآيندهايي كه در اين‌گونه چشمه‌ها صورت مي‌گيرد اگر افت دماي آب كند باشد آراگونيت (مرمر) تشكيل مي‌شود و اگر افت دما به تندي صورت گيرد تراورتن شكل مي‌گيرد. ساختار معمول مرمر به‌صورت فيبري است. ماربل‌ها، سنگ‌هاي آهكي دگرگون شده مي‌باشند كه بافت موزائيكي پيدا كرده و در رخساره آمفيبوليت متامورف شده‌اند. اين دسته از سنگها داراي رنگ شفاف و يا رنگ سبز كم‌رنگ مي‌باشند. رنگ سبز ناشي از وجود كاني اكتينوليت مي‌باشد. علت زيبايي مرمر نه‌تنها مربوط به رنگ و طرح آن بلكه به درجه شفافيت آن نيز مي‌باشد كه حالت نمايشي رنگين‌كماني زيبايي به‌ آن مي‌بخشد. در استاندارد ASTM97-503 سنگ مرمر ساختماني به چهار گروه: كلسيت، دولوميت، سرپانتين و تراورتن تقسيم شده است. مشخصات فيزيكي و مكانيكي اين چهار گروه به‌شرح زير است (اطلس سنگهاي تزييني و نماي ايران، 1383):

قابليت حل شدن مرمر در آب خالص 13 ميلي‌گرم بر ليتر است (در فشار جو و حرارت 16 درجه) اين سنگ تزئيني در مقابل نور تغيير رنگ داده و لايه‌بندي به‌خصوصي را نشان مي‌دهد. بيشترين كاربرد مرمر در پوشش ديوارها، سرويس‌هاي لوكس، دكوراسيون داخلي ساختمان، مجسمه‌سازي و ساخت ميزهاي سنگي و كاشي‌هاي مرمرين مي‌باشد.

3. مرمريت از ديدگاه علمي سنگي به‌نام مرمريت وجود ندارد اما در ايران اين سنگ معادل ماربل قرار داده شده است. ماربل سنگي‌ است آهكي و دگرگون با وزن مخصوصي بيشتر از سنگ‌آهك و مركب از بلور كلسيت، دولوميت و يا هر دوي آنها كه داراي بافت دانه‌شكري يكپارچه يا موزائيكي ريزدانه مي‌باشد. از ديد تجاري مرمريت شامل كليه سنگ‌هاي آهكي اعم از دگرگون و يا غيردگرگون و نيز تبلور مجدد يافته مي‌شود. اين سنگ مناسب براي صيقل دادن مي‌باشد و داراي جلاي مناسبي است. مرمريت برحسب مقدار كربنات منيزيم به نام‌هاي مرمريت كلسيتي، مرمريت منيزيتي يا مرمريت كلسيتي‌دولوميتي و دولوميتي ناميده مي‌شود. اين سنگ مي‌تواند با توجه به نوع ناخالصي از رنگ‌هاي روشن مانند سفيد تا رنگ‌هاي تيره ديده شود. 4. سنگ چيني همان سنگ‌آهكي دگرگون يا مرمريت است كه داراي بلورهايي قابل رويت مي‌باشد. در واقع اين گروه از سنگ‌هاي آهكي مرمريت‌هاي دانه‌ريزي هستند كه بافتي تمام بلورين داشته و عمدتاً از كلسيت و به‌مقدار كمي ولاستونيت (به‌عنوان كاني فرعي) تشكيل شده است و بافت آن به‌طور انحصاري دانه‌شكري است. به اين دليل به آن سنگ چيني مي‌گويند كه در ضخامت‌هاي كم (حدود دو سانتي‌متر) در مقابل ضربه صداي چيني مي‌دهد. سه نوع سنگ چيني در بازار وجود دارد: - چيني سفيد - چيني كريستال - چيني ابري يا خاكستري (چيني‌هاي سفيد با رگه‌هاي تيره) البته برخي نوعي سنگ سياه دگرگون را نيز جزو چيني‌ها مي‌دانند و آن را چيني‌سياه مي‌نامند. معمولاً نام‌گذاري آنها برحسب معدن يا محل پيدايش آنها است مثلاً چيني سنندجي و . . . . 5. كريستال به سنگ‌آهكي دگرگون (مرمريت و چيني) گفته مي‌شود كه بلورهاي تشكيل‌دهنده‌اش درشت باشند. گروه سنگ‌هاي نرم اين گروه از سنگ‌هاي تزئيني از سنگ‌هاي دگرگون غيرآهكي، رسوبي نرم (شيل‌ها) و آذرآواري (توف‌هاي رنگين) مي‌باشند كه تا حدودي دگرسان شده‌اند. گروه سرپانتين داراي رنگ سبز ويژه‌اي هستند كه مربوط به وفور كاني‌هايي چون كلريت، اپيدوت، اكتينوليت مي‌باشد. از برخي از آنها مانند تالك‌شيست به‌دليل مقاومت در برابر اسيدها جهت پوشش ميزهاي آزمايشگاهي استفاده مي‌شود. شيل‌هاي سياه مانند شيل‌هاي ناحيه فشم- لشگرك و توف‌هاي طالقان گاه در ساخت ديواره‌ها به‌كار گرفته مي‌شوند. انتخاب معدن و سنگ براي انتخاب معدن و سنگ مناسب جهت استخراج عوامل مهمي بايد مورد توجه قرار گيرند. عواملي كه براي انتخاب معدن بايد مورد توجه قرار گيرند عبارتند از: – قابليت كوپ‌دهي – رنگ سنگ – ساخت و بافت سنگ – وسعت هوازدگي – ميزان ذخيره – قابليت كاري معدن و چگونگي دست‌يابي به آن ‌ - رنگ سنگ رنگ سنگ به رنگ كاني‌هاي سازنده و ارتباط هندسي كاني‌ها و نيز اندازه دانه‌ها و همچنين ناخالصي كه گاه در سيمان يا ماتريكس سنگ‌هاي ديده مي‌شود بستگي دارد. در بازار فروش، رنگ يك سنگ عامل بسيار مهمي براي تعيين ارزش و قيمت آن محسوب مي‌شود. سنگ‌هاي گرانيتي به‌جز در موارد خاص به دليل وجود بلورهاي مختلف و وجود برخي مواد رنگارنگ در خميره (متن سنگ) از يك رنگ تشكيل نشده‌اند، بنابراين رنگ سنگ، رنگ متن سنگ در نظر گرفته مي‌شود. گروه سنگ‌هاي آهكي در صورتي كه مواد فرعي و ناخالصي‌ها در آنها نفوذ نكرده باشد به رنگ سفيد و در صورت وجود اين موارد به رنگ‌هاي متنوعي در مي‌آيند. گاه اين ناخالصي كل سنگ را متأثر كرده و گاه اين رنگ تنها به‌صورت لايه‌ها و يا رگه‌هايي طرح‌هايي را در متن سنگ ايجاد مي‌كند. در بازار فروش ترتيب ارزش‌گذاري يك سنگ برحسب رنگ به شرح زير است: سفيد مطلق- سياه مطلق- رنگ‌هاي روشن (نزديك به سفيد) – رنگ‌هاي نزديك به سياه- سنگ‌ها تك‌رنگ- سنگ‌هاي چند رنگ - ساخت و بافت سنگ ويژگي‌هاي نمود سنگ در صحرا و نيز نمود ظاهر سنگ و ارتباط و شكل هندسي كاني‌هاي سنگ، ساخت و بافت سنگ را تشكيل مي‌دهد. به‌عنوان مثال لايه‌لايه بودن، توده‌اي بودن، شكل، نوع، اندازه‌ كاني‌ها يا بلورهاي تشكيل‌دهنده و ارتباط آنها به‌هم به ساخت و بافت سنگ مربوط بوده و از نظر استحكام و زيبايي و ظاهر سنگ تأثيرگذار مي‌باشند. معمولاً ساخت‌هاي سنگ‌ها در مقابل بافت‌هاي آنها تنوع كم‌تري دارند. مهم‌ترين ساخت‌ها توده‌اي، لايه‌اي، عدسي، نواري و جرياني مي‌باشند. مهم‌ترين بافت‌هاي سنگ‌هاي تزئيني عبارتند از: • بافت گرانولر: اغلب گرانيت‌ها داراي چنين بافتي هستند. • بافت پورفيري: در اين بافت دانه‌هاي بزرگي از يك يا چند كاني در داخل يك خميره ريزبلور مشخص قرار گرفته‌اند. توده‌هاي نفوذي كوچك و سنگ‌هاي آتشفشاني چنين بافتي دارند. • با

فت درهم يا به‌هم پيوسته: در اين بافت دانه‌هاي تشكيل‌دهنده سنگ به‌شكل باندهاي نامنظم و به‌صورت متقابل درهم روييده ديده مي‌شوند. • بافت موزائيكي يا دانه‌اي: بيشتر در ماسه‌سنگ‌ها و برخي مرمرها ديده مي‌شود. • بافت آواري: در اين بافت دانه‌هايي از سنگ اوليه به‌صورت موزائيكي (بدون درهم رفتگي) به‌هم‌ پيوسته‌اند مانند كنگلومرا. • بافت گرانوبلاستيك: همان‌ بافت گرانولر است اما در سنگ‌هاي دگرگوني. • بافت اُاُليتي: در اين بافت سنگ از دانه‌هاي كروي شكلي تشكيل شده است كه در سنگ‌هاي كربناتي ديده مي‌شود. • بافت پگماتيتي: نوعي بافت در سنگ‌هاي آذرين دروني به‌خصوص گرانيت‌ها است كه در آن دانه‌هاي تشكيل‌دهنده سنگ ‌بزرگ هستند، مانند گرانيت‌هاي همدان. • بافت خطي يا گرافيكي: در اين بافت كاني‌ها به‌صورت موازي و يا تقريباً موازي متبلور شده‌ و ظاهري مانند خط ميخي پديد مي‌آورند. • بافت كندويي: بلورهاي سنگ به‌حالت استالاكتيت ديده مي‌شوند كه شكل كندويي به‌خود گرفته‌اند. اين بافت در مرمر آراگونيتي ديده مي‌شود. • بافت (ساخت) نواري: در اين بافت سنگ به‌صورت نوارهاي نسبتاً باريك ديده مي‌شود و ممكن است نوارها به يك يا چند رنگ مختلف باشند. سنگ‌هاي رسوبي داراي چنين بافتي هستند. • بافت متخلخل: در اين بافت سنگ داراي تخلخل نسبتاً زيادي است كه اين امر با چشم غيرمسلح نيز قابل رويت مي‌باشد مانند تراورتن. • بافت‌هاي ديگري از جمله لكه‌اي، حلقه‌اي و... نيز ممكن است در سنگ‌هاي تزئيني ديده شوند. ساخت و بافت سنگ‌هاي مختلف در جدول 1 آمده است:

- وسعت هوازدگي هوازدگي يعني بخشي از سنگ كه در معرض آب‌ و هوا قرار گرفته است با ظاهر تازه سنگ تفاوت مي‌كند كه اين تفاوت معولاً از سطح به عمق آن كاهش مي‌يابد. معمولاً هوازدگي بيشتر براي سنگ‌هاي گرانيتي و دگرگوني مطرح است. - قابليت كاري معدن كانسار و چگونگي دست‌يابي به ‌آن اين عامل از چند جنبه معدن‌كاري، سنگ‌بري و صيقل‌پذيري بايد بررسي شود. 1. جنبه معدن‌كاري مفاهيم و فاكتورهاي‌ معدن‌كاري خود بايد از دو جنبه فني و اقتصادي مورد بررسي قرار گيرند. عوامل فني عبارتند از: - توپوگرافي ناحيه معدن (وضعيت پستي و بلندي‌هاي منطقه) و چگونگي دست‌يابي به كانسار - شناسايي درزه‌ها و شكستگي‌هاي موجود - بلوك‌دهي كانسار - كيفيت مواد (يك‌نواختي آن در نقاط مختلف) - ذخيره معدن عوامل اقتصادي شامل تمام عوامل و هزينه‌هايي كه از زمان اكتشاف و استخراج سنگ تا مرحله فروش دخيل هستند مي‌باشد. - محل و موقعيت كانسار و فاصله آن نسبت به بازار فروش از نظر هزينه‌هاي حمل - موقعيت دسترسي به‌كانسار از نظر ايجاد راه‌هاي ارتباطي در راه پل، گذرگاه و . . . با بازار - ضخامت باطله روي كانسار از نظر هزينه‌هاي باطله برداري - امكان‌سنجي كانسار از نظر مقدار توليد سالانه و عمر معدن - هزينه‌هاي خريد يا اجاره زمين در ناحيه معدن در صورت لزوم - امكانات آب و برق‌رساني از شبكه ‌هاي موجود و ساير امكانات مورد نياز - هزينه‌هاي تسطيح و محوطه‌سازي و ايجاد تأسيسات محلي - بررسي سرمايه مورد نياز - بررسي بازار و قيمت سنگ و سوددهي معدن 2. برش و پردازش سنگ‌ها از نظر برش و پردازش به سه دسته تقسيم مي‌شوند: - مواد نرم: اين مواد به‌ آساني با اره بريده مي‌شوند مانند تمام سنگ هاي كربناتي. - مواد نيمه‌سخت: اين مواد با اره بدون اشكال بريده مي‌شوند مانند پاره‌اي از توف‌ها، مرمر، ماسه‌سنگ - مواد سخت: اين مواد به سختي و با اشكال با اره بريده مي‌شوند مانند تمام سنگ‌هاي آذرين نفوذي و خروجي و اغلب سنگ‌هاي دگرگوني. فزون بر برش، پردازش سنگ‌ها نيز از فاكتورهاي مهم است كه بايد مورد توجه قرار گيرد. انتخاب سنگ هدف از به‌كارگيري سنگ‌هاي تزئيني در نما بيشتر به‌دليل زيباسازي و در كف ساختمان‌ها معابر و محوطه‌ها علاوه بر زيباسازي استحكام و مقاومت آنها در برابر سايش و ساير عوامل مي‌باشد. سنگ پس از نصب بايد با عوامل فيزيكي متعددي همچون آب‌ و هوا و عوامل محيطي مقابله نمايند. بنابراين لازم است سنگ انتخاب شده متناسب با شرايط محيطي محل مورد نظر باشد تا علاوه بر طولاني شدن عمر سنگ از تخريب زودرس آن نيز جلوگيري به‌عمل آيد تا نما همچنان زيبايي خود را حفظ نمايد. ويژگي‌هاي قابل توجه در اين راستا عبارتند از: - تركيب شيميايي سنگ - كاني‌هاي تشكيل‌دهنده سنگ - وزن مخصوص ظاهري - وزن مخصوص حقيقي - تخلخل - ضريب جذب آب (نفوذپذيري) - مقاومت در مقابل هوازدگي و عوامل اصلي تغيير حالت در سنگ - تأثير باد (در فرسايش) - تغيير رنگ در اثر نور آفتاب و عوامل ديگر - مقاومت در مقابل يخ‌زدگي (ضريب انجماد) - مقاومت در برابر تغيير درجه حرارت (دما) - استحكام فشاري (تنش فشاري) - استحكام در مقابل نيروهاي كششي (مدول گسيختگي يا تنش كششي) - استحكام در مقابل نيروهاي خمشي و برشي (تنش خمشي يا برشي) - مقاومت در مقابل ضربه و سايش (ضريب اصطكاكي سنگ‌ها) - مقاومت در برابر سايش و خراش (ترافيك پا و مقاومت اصطكاكي) - مدول الاستيسيته - سختي و صلابت پاره‌اي از نكات قابل توجه در هنگام به‌كارگيري سنگ‌هاي ساختماني كه بايد مد نظر داشت عبارتند از: • سنگ‌هاي شيستي، هورنفلس، آندزيت، بازالت و دياباز در برابر حرارت مقاوم هستند. • سنگ‌هاي نرم مانند سنگ‌هاي كربناتي كه داراي ناخالصي هستند نبايد در مكان‌هايي كه در تماس با رطوبت‌اند به‌كار گرفته شوند. • سنگ‌هاي گرانيت،‌ ديوريت، كوارتزيت، ماسه‌سنگ سيليسي، آندزيت، تراكيت، بازالت، دياباز و فليت در مقابل اسيدها مقام هستند. • سنگ‌هاي آهكي متراكم مانند دولوميت و ماسه‌سنگ‌آهكي در مقابل قلياها دوام بيشتري دارند. • سنگ‌هايي كه ضريب انجماد آنها جزيي‌ست، در مقابل هواي سرد از هم نمي‌پاشند و براي نصب در نماي ساختمان‌هاي واقع در مناطق سردسير مناسب مي‌باشند. • سنگ‌هايي كه ضريب سايش آنها (در اثر رفت و آمد) زياد باشد، نبايد در كف ساختمان‌ها و پله‌ها مورد استفاده قرار گيرند. • براي پوشش دادن سنگ (جهت جلوگيري از نفوذ آب و آلودگي‌هاي محيطي) بايد از موادي استفاده شود كه مانع تنفس سنگ نشود. • بايد توجه داشت كه يخ‌بندان مهم‌ترين عامل تخريب سنگ است. • حداقل تنش فشاري سنگ‌ها براي نصب در نماي ساختمان‌ها حدود 50 كيلوگرم بر سانتي‌متر مربع (5 مگا پاسكال) و حداقل مقاومت يخ‌زدگي حدود 150 كيلوگرم بر سانتي‌متر مربع (15 مگا پاسكال) در استاندارد آمريكايي مي‌باشد. • حداقل تنش فشاري سنگ‌هايي كه در پل‌سازي، پوشش كانال‌ها آب استخرها، ساختمان‌هاي زيرزميني به‌كار مي‌روند 1000 كيلوگرم بر سانتي‌متر مربع (100 مگا پاسكال) و حداقل مقاومت يخ‌زدگي آنها 1000 كيلوگرم بر سانتي متر مربع در استاندارد آمريكايي مي‌باشد. افزايش عمر سنگ سنگ‌هاي تزئيني به‌كار رفته در ساختمان‌ها مي‌توانند به‌مرور زمان توسط عوامل گوناگون آسيب‌پذير و تخريب شوند. رعايت نكاتي كه به‌آنها اشاره خواهيم كرد مي‌توانند در كند كردن روند تخريب سنگ‌ها مؤثر باشد. اين نكات به‌شرح زيرند: - سنگ‌هايي كه در محيط‌هاي آلوده صنعتي نصب شده‌اند بايد با صابون‌هاي اسيدي نفتي (Nephthenic acid) و صابون‌هاي فلزاتي مانند روي، آلومينيوم و كلسيم شسته شوند. با اين كار يك لايه از صابون فلزي سوراخ‌هاي ريز سطحي سنگ را مي‌پوشاند و بقيه منافذ سنگ خالي مي‌ماند، اين صابون‌ها بر خلاف صابون‌هاي سديمي معمولي، آب را به‌خود نگرفته و در آن حل نمي‌شوند. - پاك‌كننده‌هاي ساينده نبايد برروي سطح صيقلي سنگ استفاده شوند زيرا سبب از بين رفتن صيقل و شفافيت آن مي‌شوند. - پاك‌كننده‌هاي اسيدي نبايد جهت تميزكردن مرمر و سنگ‌آهك استفاده شوند زيرا سبب انحلال و خوردگي اين سنگ‌ها مي‌شوند. - سطح مجسمه‌ها و ساير سمبول‌هاي سنگي را با يك لايه نازك پليمري كه آلودگي‌ها را جذب مي‌كند بپوشانند تا با خشك شدن آن، لايه نازك به‌صورت فيلم روي آنها باقي بماند و آنها را از تخريب حفظ نمايد (اين پليمرها هر يك با تركيب مخصوصي ساخته مي‌شوند). براي سنگ‌هاي تزئيني پليمر فلئوسيليكات پيشنهاد شده است. اين ماده با كاني‌ها واكنش نموده و كلسيم فلورايد، سيليكون هيدرات و ساير تركيبات غيرمحلول را تشكيل مي‌دهد. در نتيجه سطح سنگ متراكم‌تر شده و رطوبت كمتري را جذب مي‌نمايد. - براي جلوگيري از شوره‌زدن سنگ‌ها، توصيه شده است كه ابتدا تركيبات كاني‌ را مشخص نمايند و سپس با پاشيدن ماسه يا با استفاده از بخار گرم (متناسب با تركيب كاني) شوره را از بين ببرند. دانشمندان يوناني استفاده از ليزر را براي زدودن سولفات از سطح مرمريت‌ها، اقتصادي‌تر مي‌دانند و اين روش را توصيه مي‌نمايند. - براي حفظ آثار باستاني كه در آنها سنگ نه به‌عنوان يك لايه نازك براي تزئين،‌ بلكه به‌صورت بلوك‌هاي نسبتاً بزرگ و به‌عنوان يكي از مواد اصلي و تشكيل‌دهنده به‌كار رفته است بهترين روش را مرمت و تعويض سنگ‌هاي تخريب شده با سنگ‌هاي هم‌اندازه و مشابه سنگ تخريب‌شده به روش‌هاي مشابه روش اوليه در زمان ساخت بنا مي‌دانند. منظور از سنگ مشابه يعني سنگي با رنگ و مطابق مشخصات سنگ اوليه مي‌باشد. - سنگي كه در آشپزخانه نصب مي‌شود بايد سخت باشد و ضريب جذب آب آن حداقل بوده و تعمير و نگهداري آن مشكلي نداشته باشد. انواع گرانيت‌هاي غيرجاذب روغن براي نصب در آشپزخانه مناسب هستند. - براي جلوگيري از تخريب سنگ توسط موجودات ذره‌بيني، تزريق پني‌سلين در داخل لايه‌هاي سطحي سنگ بهترين روش شناخته شده است. - هنگام نصب سنگ و براي جلوگيري از سقوط سنگ‌هاي نصب شده و عدم احتياج به رول‌پلاك و حفظ زيبايي نماي ساختمان بايد سعي شود (مخصوصاً در ساختمان‌هاي بيش از يك طبقه) حتماً از مهارهاي مخصوص استفاده شود. نكاتي نيز در همين راستا بايد رعايت شود: • امكان نفوذ آب به سنگ نصب شده نبايد وجود داشته باشد. زيرا در اثر حرارت، آبي كه نفوذ كرده به‌صورت بخار درآمده و فشار زيادي را به سنگ وارد مي‌كند كه اين امر باعث جدا شدن سنگ از ديواره مي‌گردد. در فصل گرما نيز آب وارد شده به سنگ، در اثر يخ‌بندان بر سنگ اعمال فشار كرده و سبب جدايش سنگ از نما مي‌گردد. • نصب سنگ در ديوار فقط با بتون نبايد انجام شود بلكه بايد از قلاب يا مهارهاي مخصوص استفاده گردد. به‌دليل يكسان نبودن ضريب انبساط سنگ نصب شده با ديوار درزه‌هاي ريزي در ملات ايجاد شده و علاوه بر ايجاد عدم پايداري سنگ در ديوار، آب در اين درزه‌ها نفوذ كرده و مشكلاتي پديد مي‌آورد. • نصب پلاك نبايد همراه با بالا بردن ديوار انجام پذيرد. زيرا ممكن است در اثر نشست ديوار، پلاك‌ها شكم داده و فروريزند. نصب پلاك‌ها الزاماً بايد پس از اتمام سفت‌كاري ساختمان انجام شود. فقط در ساختمان‌هاي بتون آرمه و فلزي نصب سنگ همزمان با پيش‌روي ديوار اشكالي پديد نخواهد آورد. • جنس مهار يا قلاب‌ها بايد از نوع برنج يا فولاد ضد زنگ باشد تا مهار زنگ نزند. روش‌هاي پي‌جويي، استخراج و طراحي معادن سنگ‌هاي تزئيني روش‌هاي پي‌جويي سنگ‌هاي ساختماني و تزئيني با توجه به زمين‌شناسي هر منطقه و نيز با توجه به معادني كه تاكنون در آن منطقه كشف شده‌اند به‌قرار زير است: • با استفاده از نقشه‌هاي زمين‌شناسي 1:250000 و 1:10000 كه سطح كشور را پوشش داده‌اند و بهره‌گيري از ساير اطلاعات زمين‌شناسي موجود در هر استان، سازندهاي داراي واحد سنگي مناسب جهت سنگ‌هاي ساختماني و تزئيني شناسايي شده و از اين واحدها در مقاطع مختلف سازند بازديد به‌عمل مي‌آيد. با تلفيق كليه اطلاعات در مورد چگونگي اكتشاف برنامه‌ريزي مي‌شود. • بايد با در نظر گرفتن شرايط استخراج، امكانات دست‌يابي و ايجاد سينه‌كارهاي استخراجي (دهانه‌معدن) انجام گيرد. در صورتي كه سنگ‌هاي تزئيني استثنايي باقيمت بالا مورد نظر باشند شرايط استخراج دشوار نيز ممكن است به‌صرفه باشد. • حالت صخره‌اي بودن دامنه كوه، به‌طوري‌كه سطوح صاف و بدون درز و شكاف (سطوح غيرمضرس سنگ‌ها) در سطح كوه قابل رؤيت باشد، وجود صخره‌هاي بزرگ و سالم رها شده در دامنه كوه و رنگ ظاهري (به‌عنوان مثال سفيدي كوه)، مي‌توانند راه‌گشا باشند و اين مناطق بايد بيشتر بررسي شوند. • در صورتي‌كه يك واحد سنگي، از نظر مشخصات كلي جهت سنگ ساختماني و تزئيني، مناسب تشخيص داده‌ شد، بايد در مقاطع و نقاط مختلف منطقه بازديد شود و بلوك‌‌هاي بدون مواد روباره‌اي و با شيب توپوگرافي و موقعيت مكاني و معدني مناسب، جهت بررسي بيشتر انتخاب مي‌گردند. • بلوك يا بلوك‌هاي معدني انتخاب شده بايد مورد بازديد دقيق قرار گرفته و از نظر وضعيت ميكروتكتونيكي، وجود درز و شكاف‌ها، ابزار، شرايط استخراج و امكانات احداث سينه‌كارهاي استخراجي و امكاناتي دستيابي،‌ ارزيابي مي‌شوند. • يك قطعه سنگ نسبتاً بزرگ و قابل حمل كه عارضه خوبي از كل معدن باشد بايد انتخاب شود و جهت تهيه پلاك‌هاي آزمايشي به سنگ‌بري حمل گردد. قطعه سنگ مورد نظر جهت بررسي ظاهر سنگ در مقاطع مختلف،‌ قابليت برش و ساب و مقاومت در جهات مختلف، برش خورده و با در نظر گرفتن تجربه كارگر سنگ‌بر مورد بررسي قرار مي‌گيرد. • در صورتي كه مطالعات اوليه،‌ مناسبت سنگ مورد نظر را تأييد كند، استخراج چند كوپ به‌صورت آزمايشي،‌ با مشورت يك استادكار استخراج سنگ و با استفاده از امكانات معدني نزديكترين سينه‌كارهاي فعال معدني موجود در استان و حمل كوپ به سنگ‌بري، جهت انجام تست‌هاي تجربي، تهيه‌پلاك‌هاي استاندارد، بررسي سطح صيقلي سنگ از نظر زيبايي و قيمت‌گذاري و بازاريابي انجام مي‌شود. به‌علاوه در اين راستا شرايط فني برش و تهيه پلاك مشخص مي‌شود و كليه اطلاعات لازم به‌دست مي‌آيد. • بازديد يك كارشناس خبره و با تجربه معدن‌شناسي كه سال‌ها در معادن سنگ كاركرده است از بلوك معدني مورد نظر جهت تأييد كار و برنامه‌ريزي ادامه عمليات اكتشافي، مي‌تواند در جلوگيري از ناقص بودن كار و اجتناب از كارهاي اضافي و هزينه‌هاي بي‌مورد مفيد واقع شود. براي انتخاب بهترين روش استخراج سنگ‌هاي تزئيني قبل از هر چيز بايد نكاتي را مد نظر قرار دهيم: الف) خصوصيات كانسار و نوع سنگ ساختماني پيش از طراحي معدن، بايد كليه مسائل زمين‌شناختي و كاني‌شناسي به‌طور دقيق بررسي شوند. ابتدا لازم است اطلاعاتي از قبيل فرم و شكل كانسار، نوع ماده معدني، تركيب شيميايي، ميزان ذخيره، ضخامت باطله، محل مصرف و ‌. . . مورد ارزيابي قرار گيرد. ب) نوع كارگاه استخراج اولين بحثي كه در اين زمينه مطرح مي‌گردد اين است كه معدن مورد نظر بايد روباز استخراج شود يا زيرزميني. در مجموع مسائل و مشكلات يك معدن روباز بسيار كمتر از يك معدن زيرزميني‌ است. توجه به اين نكته لازم است كه تاكنون استخراج سنگ ساختماني در ايران روباز بوده است. با وجود اين‌كه طراح معدن در انتخاب اين موضوع تا حدودي آزاد است اما هميشه نمي‌توان تنها با تكيه بر نظر طراح نوع كارگاه را مشخص نمود. از جمله عواملي كه در اين تصميم‌گيري دخيل‌اند مي‌توان به ضخامت باطله روي معدن، قدرت و انواع ماشين‌آلاتي كه براي باطله‌برداري در اختيار داريم اشاره نمود. ج) ميزان توليد در ميان عواملي كه بايد جهت انتخاب روش استخراج مورد توجه قرار گيرند، ميزان ماده معدني مورد نياز بر مبناي بازار مصرف نيز بايد درنظر گرفته شود. معدن بايد براساس رفع نيازمندي‌هاي محلي و بازار مصرف داخلي و خارجي و امكان صدور به خارج طراحي شود و ميزان توليد با عامل مصرف در داخل و خارج كنترل شود. با توجه به ميزان توليد است كه امكان توسعه يا تجديد كارگاه‌ها وجود دارد. د) روش‌هاي كندن سنگ يكي از مهم‌ترين عوامل تعيين‌كننده در بخش صادرات سنگ، تكنولوژي استخراج است. روش‌هاي معمول استخراج در كشور‌هاي پيشرفته عبارت است از: 1. روش چال‌زني موازي با استفاده از پاس، گوه و جك و استفاده از سيم برش فولادي در اين روش ابتدا با توجه به ابعاد بلوك مورد نظر، چال‌هاي موازي عمودي و افقي به فواصل 10 تا 20 سانتي‌متر حفر مي‌شود. سپس به كمك نعل و پاس بلوك را آزاد مي‌كنند. براي حفر چال‌هاي موازي از چكش‌هاي معمولي كوه‌بري استفاده مي‌شود. 2. استفاده از دستگاه برش الماسه در اين روش سيم برش، متشكل از كابل فولادي،‌ فنر، بوش و بوش الماس‌دار (سگمنت الماسه) مي‌باشد. دستگاه برش با نيروي محركه سيم در نزديكي سطح برش قرار داده مي‌شود و طول سيم متناسب با سطح مورد نظر كه مي‌خواهيم برش داده شود انتخاب مي‌گردد. در امتداد اضلاع بلوك مورد نظر چال‌هاي عمودي و افقي با قطر 3 الي 8 اينچ، متناسب با سطحي كه قرار است بريده شود عبور مي‌دهند. دو سر سيم را در داخل دستگاه برش به‌هم وصل كرده و دستگاه را به‌كار مي‌اندازند. 3. به‌كار گرفتن دستگا‌ه‌هاي شيارزن اين دستگاه تنها در مورد سنگ‌هاي نه‌چندان سخت به‌كار مي‌رود و براي سنگ‌هاي سخت نظير گرانيت كاربرد ندارد. با استفاده از اين ماشين صفحات متعددي از يك بلوك در طول يك خط بريده مي‌شوند. 4. استفاده از شعله اين روش كه منحصراً در برخي معادن گرانيت مورد استفاده قرار مي‌گيرد، به كمك شعله و در سطوح مختلف برش ايجاد مي‌شود. در ميان اين روش‌ها اقتصادي‌ترين روش استفاده از سيم برش الماسه و چال‌زني موازي است. در شرايط كنوني ايران معدن‌كاري بيشتر بر تجربه تكيه دارد و نياز است كه اين تجربيات گردآوري شود و به شيوه‌هاي علمي تدوين گردد و با روش‌هاي علمي و تخصصي دنيا منطبق شود و به‌صورت دستور كار درآيد. عوامل مؤثر در روش‌هاي استخراج عوامل زير نقش قابل توجهي در انتخاب روش استخراج ايفا مي‌كنند و عبارتند از: 1. قيمت بلوك 2. دسترسي به ماشين‌آلات 3. نيروي متخصص 4. تركيب روش‌ها 5. امكان استفاده از ضايعات 6. تعداد پله‌ها و طول كارگاه 7. امكان تأمين آب كافي 8. تأمين نيروي برق منابع سنگ‌هاي ساختماني و نما در ايران ايران را مي‎توان از جمله كشورهايي دانست كه در زمينه سنگ‌نما و تزئيني از قابليت‌هاي معدني بسيار بالايي برخوردار است. هرچند به‎زعم استخراج نسبتاً زياد اين مواد، در دهه گذشته اين قابليتها در بسياري موارد مورد توجه قرار نگرفته است. در ايران، سنگ‌هاي ساختماني و نماي بسيار گوناگوني با خاستگاه رسوبي، آذرين و دگرگوني يافت مي‎شود. تركيب و ويژگيهاي شيميايي، نمود رنگي و دامنه سني سنگ‌هاي ساختماني و نما در ايران بسيار متفاوت است كه در زير به‎طور فشرده بيان مي‎شود: 1) سنگ‌هاي آذرين: در ايران سنگ‌هاي ساختماني آذرين به‎‌گونه‎هاي زير يافت مي‎شوند: سنگ‌هاي آذرين دروني: گرانيتوئيدها (گرانيت، گرانوديوريت، مونزونيت و سينيت)، گابرو- گابروديوريت‌ها و الترامافيك‌ها سنگ‌هاي آذرين بيروني و آذرآواري: داسيتوئيدها، بازالت‌ها، آندزيت‌ها و توف‌ها در ايران تا كنون بيش از 500 توده نفوذي از گونه‎هاي يادشده شناخته شده‎ است. بيشتر توده‎هاي نفوذي كه قواره‎دهي خوب و رنگ زيبا دارند، متعلق به مزوزوئيك و ترشيري مي‎باشند. پاره‎اي از اين توده‎ها عبارت‌اند از: - تعدادي از توده‎هاي نفوذي محور تاكستان- تارم- هشتجين، اهر و سيه‎رود، - تعدادي از توده‌هاي نفوذي محور اروميه- دختر (در مناطق قم، نطنز و انار)، - گرانيتوئيدهاي محور زاهدان- سراوان، - گرانيتوئيدها و گابروهاي زون سنندج- سيرجان به‎ويژه سنندج- سيرجان شمالي، - توده‎هاي نفوذي گرانيتوئيدي و گابرويي ماسوله- آستارا، - توده‎هاي نفوذي گرانيتوئيدي كرج- طالقان- كلاردشت، - اندكي از توده‎هاي نفوذي شمال‌خاوري ايران (زون تكنار- بينالود و كوير- سبزوار). 2) سنگ‌هاي دگرگوني: در كشور ما سنگ‌هاي ساختماني و نماي دگرگوني از نوع مرمر، انواع شيست، هورنفلس‎، گنايس يافت مي‎شود. سنگ‌هاي يادشده در بسياري از مناطق دگرگوني مانند ناحيه تويسركان، مهاباد و نقده وجود دارند. همچنين در خاور ايران، در ناحيه بيرجند و خاور قاين سنگ‌هاي شيستي و آمفيبوليتي بسيار زيبايي شناخته شده است، در صورتيكه در آينده قواره‎هاي كوچك با رنگ زيبا مرسوم شود، ايران از اينگونه سنگها فراوان دارد (ناحيه تكاب، انار، سيستان و بلوچستان، كرمان و ...). 3) سنگ‌هاي رسوبي: در ايران سنگ‌هاي رسوبي با قواره‎دهي خوب و رنگهاي زيبا با تركيب متفاوت در افقها و دامنه سني متفاوتي شناخته شده‎اند كه مهمترين آنها عبارت‌اند از: سنگ‌هاي رسوبي آهكي بلورين سازند روته: سنگ‌هاي اين سازند در بسياري از مناطق ايران، به‎ويژه در زون سنندج- سيرجان قواره‎دهي خوب و رنگ سفيد دارند. سازند آهكي لار و دليجان: در پاره‎اي از مناطق همچون البرز و ايران مركزي و به‎ويژه زون سنندج- سيرجان، سنگ‌هاي اين سازند قواره‎دهي خوبي دارند. سازند ماسه‎سنگي هجدك: اين سازند در خاور ايران مركزي (باختر طبس، مسير جاده خور- طبس) داراي رنگ مشكي و قواره‎دهي خوب است. سنگ‌هاي آهكي كرتاسه: پاره‎اي از سنگ‌هاي آهكي كرتاسه ايران مركزي، ناحيه بافق، كرمان، خاور ايران، زون سنندج- سيرجان (منطقه اصفهان، نيريز، پيرانشهر، كرمانشاه) و در زون زاگرس در منطقه چهارمحال و بختياري (سازند سروك) و كرمانشاهان، داراي رنگ مناسب سفيد، خاكستري، شيري با قواره‎دهي مطلوب هستند. كنگلومراي فجن: سنگ‌هاي كنگلومراي سازند فجن و كرمان در البرز و ايران مركزي با سن پالئوسن، داراي قواره‎دهي خوب و رنگ زيبا هستند. سازند قم: بخش f سازند قم در ايران مركزي (ناحيه آباده، ناحيه آب‎گرم قزوين- جنوب ابهر) گاه‎ داراي رنگ سفيد مايل به زرد تا خاكستري با قواره‎دهي خوب است. سازند آسماري: در پاره‎اي از نقاط زاگرس (استانهاي كرمانشاه، چهارمحال و بختياري و كهكيلويه‎ و بويراحمد)، سنگ آهك آسماري، قواره‎دهي دارد و براي استفاده به‌عنوان سنگ نما مناسب مي‌باشد. تراورتن‌هاي ميوسن پسين تا كواترنر: در برخي از مناطق ايران در زمان يادشده تراورتن تشكيل شده و پاره‎اي از آنها قواره‎دهي خوبي دارند و هم‎اكنون استخراج مي‎شوند. سنگ‌هاي ساختماني، تزئيني و نماي ايران از توانمندي‌هاي بالاي معدني كشور به‎شمار مي‎‎آيند. اين ذخاير از لحاظ گوناگوني در طرح، رنگ، بافت، كيفيت، غنا و ارزش اقتصادي، در ميان گونه‎هاي مشابه در دنيا، ممتاز، كم‎نظير و در برخي موارد بي‎نظير بوده و در نتيجه مي‎توانند يكي از نقاط قوت‎بخش معدن، چه در زمينه استخراج و توليد داخلي و چه در زمينه صادرات و كسب درآمدهاي ارزي به‌شمار آيند. براساس مطالعات انجام شده، ذخاير اصلي شناخته‎ شده قطعي قابل بهره‎برداري در كشور عبارت‌اند از: تراورتن (59 ميليون تن)، مرمر (6/3 ميليون تن)، مرمريت (500 ميليون تن)، چيني (53 ميليون تن)، گرانيت (60 ميليون تن) و سنگ آهك تزئيني (100 ميليون تن). ميزان ذخاير معرفي شده‎، بخش ناچيزي از ذخاير قطعي كشور را نشان مي‎دهد زيرا ذخيره سنگ‌هاي تزئيني كشور افزون بر ميلياردها تن مي‌باشد. پراكندگي سنگهاي ساختماني در ايران همانطور كه قبلاً بيان شد در كشورمان چهار نوع گروه سنگ تزئيني و نما مورد استفاده قرار مي‌گيرد. بر طبق آمار وزارت صنايع و معادن در سال 1384 تعداد كل 1137 معدن سنگ از انواع مختلف در حال بهره‌برداري بوده كه در جدول 2 آمار تفكيكي هر كدام از معادن بر حسب استان آورده شده است. با توجه به اين جدول بيشترين معادن سنگ مربوط به تراورتن و گروه گرانيت در كشور مي‌باشد. لازم بذكر است كه در گروه گرانيت كليه سنگهاي گرانيتوئيدي، ديوريتوئيدي، گابروئيدي و سنگهاي دگرگوني قرار مي‌گيرند. از نظر استاني نيز بيشترين معادن فعال سنگ در استان اصفهان و آذربايجان غربي قرار گرفته‌اند

برترين كشورهاي توليدكننده سنگ‌هاي تزئيني توليد جهاني سنگ‌هاي تزئيني سالانه حدود 70 ميليون تن مي‌باشد. صنعت توليد سنگ‌هاي تزئيني مشخصاً در سال‌هاي 1986 تا 1996 رشد كرد. در سال 1995 توليد جهاني سنگ به‌طور تخميني 39 ميليون تن (323 ميليون مترمكعب) با ارزش حدود 13-12 ميليارد دلار بوده است. در سال 2000 توليدات خام در جهان به 65/59 ميليون تن رسيد. اتفاق قابل توجه ديگري كه در اين سال رخ داد اضافه شدن كشورهاي شرقي همچون چين و هند به جرگه توليدكنندگان و صادركنندگان سنگ‌هاي تزئيني بود. در سال 2003 به‌طور تخميني 81500000 تن سنگ در سراسر جهان توليد شد. به‌طور كلي در صنعت و بازار سنگ‌ بيش از 50 كشور مشغول توليد، صادرات و مصرف هستند. توليدكنندگان اصلي سنگ در دنيا طبق آمار سال 2004 عبارتند از چين، هند، ايتاليا، ايران، اسپانيا، برزيل، تركيه، پرتقال، مصر و يونان. همانطور كه در شكل 1 مشاهده مي‌گردد چين با 23 درصد توليد سنگ جهان در سال 2004 اولين توليدكننده سنگ نما در جهان بوده است. بعد از آن هند با 13 درصد و ايتاليا و ايران نيز با 12 درصد در رده‌هاي بعدي قرار دارند. ايتاليا از زمان‌هاي دور مركز توليدات سنگ‌هاي تزئيني بوده بطوريكه در دهه 1930 65% كل تجارت جهاني سنگ را تحت‌كنترل داشته است. اگر مقايسه‌اي با سال 1996 داشته باشيم ملاحظه مي‌شود كه در سال 1996 كشورهايي همچون ايالات متحده آمريكا و كانادا نيز جزء توليدكنندگان مهم جهان بوده‌اند و ايتاليا نيز بزرگترين توليدكننده سنگ در جهان بوده است (شكل 2).